Visit Us On InstagramVisit Us On FacebookVisit Us On Google PlusVisit Us On Pinterest

Turcja. Efez – to, co na każdej wycieczce powinno być powiedziane

Turcja. Efez – to, co na każdej wycieczce powinno być powiedziane

Efez to jedna z najważniejszych atrakcji turystycznych w Turcji. Jest tak nie bez powodu. Antyczne miasto odegrało w historii ważną rolę. Do naszych czasów zachowało się dużo zabytków, które możemy podziwiać. Efez to skarbnica wiedzy o dawnych czasach, o ludziach, którzy tam żyli i ich zwyczajach. Chcesz się przenieść w przeszłość? Koniecznie wybierz się do tego pięknego starożytnego miasta.

Z tego postu dowiesz się wszystkiego, co pilot wycieczek powinien powiedzieć podczas zwiedzania. Wiedza w pigułce. Myślę, że posłuży nie tylko samodzielnym turystom, ale również przewodnikom po Efezie.

 

Ten post może zawierać linki afiliacyjne. Jeśli w nie klikniesz i i dokonasz zakupu, to otrzymam prowizję za polecenie sklepu/produktu. Nie ponosisz żadnych kosztów klikając w te linki. Po prostu możesz mi trochę pomóc. Niektóre portale płaca za przeklik do sklepu.

 

Efez 

 

Historia 

 

Legendy 

 

O Androklosie (ryba i dzik) 

Około 1000 r. p.n.e. na te tereny przybyli Grecy Jońscy, którzy założyli miasto na północnym zboczu góry Pion i tam też wybudowali pierwszy port. 

Na czele tej wyprawy stał książę Androklos, syn słynnego króla Aten Kodorosa (ustanowił władzę królewską w mieście). Legenda mówi, że książę chciał dokonywać wielkich czynów i stworzyć własne państwo. Przed podróżą odwiedził wyrocznię. Wróżba mówiła, że miasto należy założyć w miejscu, które wskaże jemu ryba i dzik”. Zgodnie z mitem, na wzgórzu Pion (Panaır Dağ), niedaleko ujścia rzeki Kaystron, spotkał przy ognisku rybaków piekących ryby. Jedna z ryb podskoczyła, a rozpryskujące się iskry zapaliły pobliskie zarośla. Ogień spłoszył kryjącego się w nich dzika. Wypełniając przepowiednię Androklos w tym miejscu, na północnym zboczu góry Pion, założył swoje miasto. 

 

Amazonki 

Według greckich legend miasto zostało założone przez Amazonki, które zamieszkiwały wybrzeża Morza Czarnego. Tworzyły społeczność wyłącznie kobiecą. Były narodem niezależnym. Uważały mężczyzn za gorszych. Były niezwykle waleczne. Strzegły swoich terenów pokonując o wiele liczebniejsze armie składające się z mężczyzn, którzy przerastali je masą i siłą.  Kallimach z Cyreny w Hymnie do Artemidy (237-245) mówi, iż Amazonki ustawiły drewnianą podobiznę Artemidy pod dębem w Efezie, zaś po złożeniu ofiary odtańczyły dla niej taniec wojenny i grały pieśni. Następnie wokół drewnianego posągu zbudowano fundamenty. W istocie, Artemida w mitologii posiadała wiele cech Amazonki: była niezależna, potrafiła władać bronią i walczyć (często przedstawiano ją z łukiem i kołczanem), była łowczynią i opiekunką zwierząt, unikała kontaktów z mężczyznami, z których także wielu zabiła. 

 

Historia właściwa 

Pierwsi osadnicy w tym regionie pojawili się w IX wieku p.n.e. i byli to Jonowie. W VI wieku p.n.e. tereny te najechali Persowie. Za ich czasów stał się największym portem jońskim, a także ważnym ośrodkiem handlowym i kulturowym. Następnie dotarł tu Aleksander Wielki (Macedoński). 

 

Z Efezu pochodzi znany filozof Heraklit

 

Heraklit z Efezu (ur. ok. 540 p.n.e., zm. ok. 480 p.n.e.) – filozof grecki, zaliczany do jońskich filozofów przyrody, urodzony w mieście Efez, w Jonii, u wybrzeży Azji Mniejszej. Autor pism kosmologicznych, politycznych i teologicznych. Pochodził ze szlachetnego rodu. Najbardziej znanym elementem filozofii Heraklita jest koncepcja zmiany jako centralnego elementu świata (panta rhei, wszystko płynie), jak Heraklit określił to w słynnym zdaniu “niepodobna wstąpić dwukrotnie do tej samej rzeki” (bo już napłynęły do niej inne wody). Wierzył w jedność przeciwieństw, twierdząc, że “droga w dół i w górę jest jedna”. Istniejącym rzeczom można jego zdaniem przypisać pary przeciwnych właściwości: ciepło, zimno, jasność, ciemność. Jego kolejna koncepcja, Logosu (gr. “słowo”, “rozum”, “zasada”) jako zasady, poprzez którą wszystkie rzeczy istnieją, była poddawana licznym interpretacjom. Filozofia Heraklita zapoczątkowała wiele wątków w filozofii zachodniej: wariabilizm Heraklita znajdzie swoje odbicie u Platona, relatywizm i humanizm – u sofistów (Protagoras), idea ognia i logosu – u stoików. Uznaje się go też za prekursora heglowskiej dialektyki z uwagi na swoją teorię wyłaniania się i syntezy przeciwieństw. 

Heraklit stworzył traktat filozoficzny pt. O naturze (Peri Physeon) i złożył go w świątyni Artemidy w Efezie. Przypuszczalnie składały się na niego trzy części: o wszechświecie, o polityce i o teologii, pisane tzw. “ciemnym” stylem, aby tylko wtajemniczeni mogli je zrozumieć. Dzieło to nie dochowało się do naszych czasów. Pozostały tylko drobne fragmenty, około 120 w zależności od edycji. 

 

Lizymach przeniósł je (ok. 2,5 km w kierunku południowo-zachodnim) do doliny pomiędzy wzgórzami Koressus (Bülbür Dağ) a Pion, budując nowy port i mury obronne. Lizymach zmienił też nazwę miasta na Arsineia (nowa nazwa przetrwała do 281 p.n.e.). Nowa lokalizacja miasta związana była z trwającym nieustannie procesem zamulania portu osadami niesionymi przez rzekę (pierwsze próby ratowania portu były podjęte jeszcze przez króla Attalosa II). Wzniusł wysokie na 6 m i długie na 9 km mury obronne, których fragmenty zachowały się do dnia dzisiejszego. W 133 p.n.e. po śmierci króla Pergamonu Attalosa III, na mocy pozostawionego testamentu, Efez wraz z całym królestwem pergamońskim, przeszedł pod panowanie Imperium Rzymskiego. 

Cesarstwo Rzymskie – złoty wiek Efezu (ozdabianie miasta, dzieła sztuki i architektury), liczba mieszkańców wzrosła do 400 000 w II w. n.e. 

  • Wielokrotnie przybywał do Efezu Święty Paweł. 
  • Byli tu Święty Jan i Maryja. 

III wiek n.e. – niszczycielskie najazdy Gotów. 

431 rok – Sobór Efeski (trzeci Sobór Powszechny w sprawie nestorianizmu) 

  • Zwołany w Efezie przez cesarza Teodozjusza II, w celu zakończenia sporu wywołanego przez Nestoriusza dotyczącego rozumienia boskiej i ludzkiej natury Jezusa i tytułu Marii z Nazaretu (Bogarodzica, Boża Rodzicielka). 

Najazdy Arabów (VII-VIII w.), Turków Seldżuckich (XI w.) i Turków Osmańskich (XV w.). 

Kres miasta. Zamulanie portu i liczne epidemie – upadek miasta w XV wieku. 

W III wieku Efezu nie ominęły najazdy Gotów, którzy złupili je w 263 r. Później Efez już nie odzyskał swojej świetności. 

Zniszczenia spowodowane najazdem Gotów oraz coraz silniejsze zamulanie się ujścia rzeki zapoczątkowały stopniowy upadek miasta. Morze odsuwało się coraz dalej a wąski kanał, który łączył je z portem w czasach bizantyjskich już nie nadawał się do użytku. Bez dostępu do morza miasto straciło swoje znaczenie jako ośrodek handlowy a na skutek zabagnienia portu miasto stało się miejscem niezdrowym (malaria). W VI wieku mieszkańcy przenieśli się na pobliskie wzgórze Ayasuluk. Dzisiaj w tym miejscu znajduje się miasto Selçuk. Materiał naniesiony przez rzekę Kaystros powiększył dolinę o około 5,0 km w stosunku do położenia linii brzegowej w czasach rozkwitu starożytnego miasta. 

Miasto było częściowo zburzone przez trzęsienia ziemi, drugi miało miejsce w 614 r. 

Efez był częścią cesarstwa bizantyjskiego w okresie od 395 do 1071 r. 

 

Odkrycie Efezu  

  • Johna Turtle Wood – angielski inżynier, architekt i archeolog 
  • Podczas budowy kolei z Izmiru na południe szukał świątyni Artemidy Efeskiej, która zniknęła z powierzchni ziemi ok 500 lat wcześniej 
  • Pierwsze prace wykopaliskowe na terenie Efezu zostały rozpoczęte w latach 1859-1874 
  • Badania zakrojone na szerszą skalę, prowadzone w sposób bardziej systematyczny, rozpoczęto w 1895 pod patronatem Austriackiego Instytutu Archeologicznego 
  • W wyniku prowadzonych prac zostały odsłonięte i częściowo zrekonstruowane zabytki starożytnego miasta. Obecnie jest to teren odwiedzany przez wielu turystów, a ruiny Efezu należą do najlepiej zachowanych zespołów miejskich. 

 

W Efezie 

 

Plan/system hippodamejski 

  • Jeden ze sposobów racjonalnego rozplanowania miasta. Jego autorstwo przypisuje się Hippodamosowi z Miletu – greckiemu urbaniście działającemu w V wieku p.n.e. Jednak system ten był stosowany w Jonii już w VII wieku p.n.e., a Hippodamos jedynie rozpowszechnił go w Grecji właściwej 
  • System uwzględnia warunki naturalne, perspektywiczny rozwój i funkcjonalność miasta. Obszar przyszłego miasta o wyraźnie zakreślonych granicach dzielono głównymi arteriami wytyczonymi wzdłuż osi północ-południe i wschód-zachód na kwartały 
  • Główne i boczne ulice krzyżowały się pod kątem prostym, tworząc geometryczną regularną siatkę 
  • Dzielnica polityczna – kulturalna – handlowa 

Zabytki pochodzą z II i III wieku n.e. 

Znak drogowy – symbol Chrześcijan, połączenie greckich liter: Ichthys (ΙΧΘΥΣ) [w języku starogreckim znaczy „ryba” (ἰχθύς, ΙΧΘΥΣ)] składa się ze starogreckich słów: 

  • ΙΗΣΟΥΣ (Iēsoûs) – Jezus 
  • ΧΡΙΣΤΟΣ (Christós) – Chrystus 
  • ΘΕΟΥ (Theoû) – Boga 
  • ΥΙΟΣ (Hyiós) – Syn 
  • ΣΩΤΗΡ (Sōtér) – Zbawiciel 

 

Rury terakotowe doprowadzające wodę 

Gray na płycie marmurowej 

 

ODEON – BULETERION 

  • Zbudowany w II w. 
  • Jest to niewielki teatr mieszczący na widowni 1500 – 2000 osób. 
  • Zasiadali w nim bullowie, czyli radni miejscy – przywilej honorowy, za darmo, pochodzili z patrycjuszy 
  • Najniżej zasiadali najbogatsi 
  • Po śmierci bulli jego syn musiał wykupić miejsce ojca – sprawa honoru i dobrej opinii 
  • Łapy gryfa – symbol Rzymu i potęgi 
  • Orhestra bez odprowadzenia wody – musiał być dach drewniany 
  • Skene – miejsce przemówień 
  • 4 wejścia – 2 to były korytarze dla spóźnialskich, żeby weszli niezauważeni 

 

Odeon – starożytna budowla przeznaczona na występy muzyczne i teatralne. Podobnie jak teatry miała amfiteatralną widownię, ale przykrytą dachem ze względów akustycznych. Posiadała orchestrę dla chóru i podium dla muzyków. Odeony były mniejsze od teatrów. 

 

Efez - Odeon
Efez – Odeon

 

GÓRNA AGORA I ŚWIĄTYNIA ISIS (naprzeciwko Odeonu) 

  • Cysterny na planie koła 
  • 5 różnych źródeł wody dla miasta – najdalsze nawet 40 km 
  • Kamienne mury wyłożone gliną i akwedukty 
  • W mieście rury terakotowe, czyli namiastka kanalizacji 
  • Górna agora pełniła funkcje oficjalne, publiczne i urzędowe 
  • Na jej terenie znajdowała się świątynia egipskiej bogini Isis 
  • Sama agora powstała w I wieku n.e. na terenie dawnej nekropolii, co potwierdziły wykopaliska archeologiczne przeprowadzone w jej północno-wschodnim rogu. Znaleziono tam dużo grobów z VII-VI wieku p.n.e., archaiczny sarkofag z terakoty oraz wyłożoną kamieniami drogę 
  • Agora była otoczona z 3 stron podwójną kolumnadą, handlowano codziennie – drogo. 

 

PRYTANEJON 

  • Najważniejszy budynek w mieście, miejsce urzędowania prytanów 
  • Prytanejon był siedzibą władz autonomicznego miasta Efez oraz miejscem, gdzie odbywały się oficjalne uroczystości, przyjęcia i bankiety. Tuż przy prytanejonie stała świątynia Hestii/Westy, w której płonął wieczny ogień 
  • Codziennie 1 z patrycjuszy trzymał klucze do miasta i przyjmował delegacje, organizował bankiety okolicznościowe 
  • Święty ogień – westalki (kapłanki pilnujące aby ogień nigdy nie zgasł, gdyż mogło to sprowadzić nieszczęście na miasto, miejsce poświęcone Hestii 
  • Kureci – opiekunowie westalek, kapłani wchodzący do plutonium, wyćwiczeni we wstrzymywaniu oddechu 
  • 6 maja – święto Artemidy Efeskiej – procesja ze świętym ogniem 
  • 2 posągi Artemidy koło prytanejonu – dziś w muzeum w Selçuku 
  • Kolumny w stylu jońskim, składane były z części, z bloków, jak rożen na bolcach 

 

Efez - Prytanejon
Efez – Prytanejon

 

Westalka (łac. virgo Vestalis) – kapłanka rzymskiej bogini domowego ogniska, Westy/Hestii. 

Do służby były wybierane dziewczynki w wieku 6 – 10 lat, z rodów patrycjuszowskich wyłącznie takie, których oboje rodzice żyli. Było ich sześć. Przełożoną westalek była Virgo Vestalis Maxima, najstarsza westalka, zaś opiekę religijną nad nimi sprawował Pontifex Maximus. On też dokonywał wyboru dziewczynek przeznaczonych do służby. 

Dla wybranej oznaczało to wyjście spod władzy ojcowskiej. 

Westalka musiała pozostawać na służbie 30 lat (przez pierwsze 10 lat poznawała zasady, przez następne 10 pełniła właściwe obowiązki, w trzeciej dekadzie opiekowała się nowicjuszkami) i zachować w tym czasie dziewictwo. Utrata dziewictwa przez westalkę była, dla odwrócenia gniewu Westy, karana bardzo surowo. Historycy rzymscy opisali kilka wypadków zastosowania tej kary: delikwentkę chowano żywcem do grobu, zostawiając jej tam nieco pożywienia i wody oraz lampkę; następnie pozostawiano ją na śmierć i nie interesowano się nią więcej. 

Po zakończeniu służby westalka mogła wyjść za mąż i mieć dzieci. 

Zadaniem westalek było podtrzymywanie wiecznego ognia w świątyni Westy (który to ogień reprezentował samą Westę) oraz dokonywanie okresowych, rytualnych oczyszczeń całego miasta. Za dopuszczenie do wygaśnięcia ognia odpowiedzialnej za to westalce wymierzano karę śmiertelnej chłosty. 

Westalki cieszyły się znacznym poważaniem. Za obrazę westalki groziła kara śmierci. Jej słowo miało moc przysięgi. Do ich przywilejów należały między innymi honorowe miejsca w teatrze, towarzystwo liktorów i prawo łaski wobec skazanych. Strojem kapłanki była biała szata i przepaska na czole. W czasie składania ofiar i rozpalania ognia zakrywała twarz welonem. 

 

ESKULAP 

Efez - Eskulap
Efez – Eskulap
  • Znak drogowy do szpitala 
  • Bóg medycyny 
  • Ziołolecznictwo 
  • Szpital: kąpiel w źródłach leczniczych, dar i modlitwa do Artemidy 
  • Przyjmowano tylko najlżej chorych 
  • Terapie grupowe: rozmowa, wyjście na koncert, podawano środki halucynogenne i prowadzono chorego ciemnymi korytarzami i mówiono mu „Wyzdrowiejesz…”, potem inkubatio, czyli noc w w asyście węży i psów 
  • Diagnozę stawiano na podstawie wizji i snów 
  • Zalecenia lekarza: kąpiele, lub ich brak, lewatywa 

 

 

 

HERMES (płaskorzeźba) – DROGOWSKAZ DO CZĘŚCI HANDLOWEJ 

 

ŚWIĄTYNIA DOMICJANA 

  • 3 piętra, 50×100 m – właściwa świątynia była na górze 
  • Główne wejście tam gdzie stały kariatydy 
  • Domicjan – posąg 5 metrowy jeśli siedział, 7 metrowy jeśli stał 

 

Historia Domicjana syna Wespazjana 

Na początku był uwielbiany za zakaz kastracji i za organizowanie igrzysk trwających 1/3 roku. Później stał się tyranem i narcyzem. Postaci były rzeźbione na jego podobieństwo + jego posąg. Żona Domicjana zdradzała go z aktorem Parysem, spiskowała przeciwko niemu. Z tego powodu Domicjan wpadł w manię prześladowczą. W całym pałacu buły ściany z luster, żeby mu nikt nie wbił noża w plecy. Zasztyletowany przez swoje sługi. 

 

FONTANNA POLIO 

  • Polio był najbogatszym obywatelem Efezu i fundatorem akweduktów 
  • Upamiętnienie zasłużonego obywatela 

 

POMNIK NIKE – BOGINI ZWYCIĘSTWA 

  • Wieniec laurowy jako symbol zwycięstwa 
  • Firma NIKE – znak firmowy od kształtu załamania szaty bogini 

 

Efez - Nike
Efez – Nike

 

MONUMENT MEMMIUSA (tak jakby naprzeciwko świątyni Domicjana, po Nike) 

  • Memmius był architektem, który ufundował jako dowód wdzięczności mieszkańców Efezu za pokonanie przez Sullę Mitrydatesa VI Eupatora, króla Pontu. 
  • Sulla był dziadkiem Memmiusa i rzymskim dowódcą i dyktatorem 

 

ULICA KURETÓW 

  • Rozpoczyna ją Brama Heraklesa – rozdzielenie części administracyjnej od kulturalnej 
  • Brama przedstawia 12 prac herosa 
  • Wzdłuż ulicy stały pomniki upamiętniające najznamienitszych obywateli miasta 
  • Jak nie było już miejsca na nowe to posągom zmieniano tylko głowy i tabliczki opisujące 
  • Na posągach byli tylko mężczyźni 
  • Androklos – niewolnik, który w czasach epidemii malarii chciał powstrzymać chorobę ziołami 

 

Efez - jeden z pomników na Ulicy Kuretów
Efez – jeden z pomników na Ulicy Kuretów

 

FONTANNA TRAJANA 

  • Fontanny były max co 70 m 
  • Woda była doprowadzana tylko do bogatych domów 
  • Trajan – odwiedził, jako jedyny, wszystkie prowincje swojego imperium 
  • Fontanna składała się z basenu i 2 rynien oraz licznych zdobień w postaci rzeźb 
  • Niegdyś całość była ozdobiona kolosalnych rozmiarów posągiem cesarza Trajana, stojącym w środkowej części budowli, skąd wypływała woda napełniająca zbiornik 
  • W upalne dni chłodzono marmurowy chodnik wylewając na niego wodę z fontann 
  • Starożytny lekarz Galen uważał, że w ciele człowieka są 4 substancje, ich równowagę i tym samym zdrowie człowieka zapewniały kąpiele.

 

ŁAŹNIE SCHOLASTYKI 

  • Przebieralnia 
  • Letnia woda (Tepidarium), gorące parowe baseny (podłoga na 70 cm filarach, pod spodem gotujące się kotły obsługiwane przez karłów lub dzieci) (Epidarium), zimna woda (Frigidarium) 
  • Oliwa – masarz i peeling 
  • Gladiatorzy, kosmetyki i leki z naskórka gladiatorów – na potencję 
  • Posąg Scholastyki i kim była? – Była kurtyzana, która się wzbogaciła i postanowiła zadbać o miasto.

 

TOALETY – LATRYNY dla mężczyzn 

  • Na palnie kwadratu lub prostokąta 
  • Częściowo zadaszone 
  • 48 siedzisk, pod nimi zbiornik o głębokości ok 3 m 
  • Fontanna lub orkiestra dla zagłuszenia dźwięków 
  • Spiskowcy i szpiedzy ukrywający się pod siedziskami w kanale 
  • Niewolnicy grzejący siedziska 
  • Posiłki donoszone przez niewolników 
  • Gąbki wielokrotnego użytku 
  • Do Wespazjana za free a potem cesarz stwierdził, że „pieniądze nie śmierdzą” 
  • Mocznik wykorzystywany był do garbowania skór i do prania.

 

Efez - latryny
Efez – latryny

 

ŚWIĄTYNIA HADRIANA 

  • II wiek n.e. 
  • Styl koryncki – perełka architektury 
  • Swastyka – meander, kwadraty + kwiaty + jajka = żyzność 
  • Historia miasta na płaskorzeźbie = legendy o powstaniu na fryzie 
  • Meduza (legenda) 
  • Tyche – bogini przeznaczenia 
  • Posągi cesarzy: Domicjana, Konstancjusza, Maksymiliana, Galeriusza + Hadrian z kochankiem Parysem 
  • Hadrian 7 razy odwiedził Efez i za 7 razem wybudowano mu świątynię 
  • Najbardziej lubiany cesarz, wspierał miasto finansowo, pogłębiał kanał do portu, mecenas sztuki i wielki budowniczy 
  • Hadrian był również pierwszym rzymskim cesarzem, który nosił brodę (był brzydki, oszpecony przez trądzik). Ta moda miała potrwać aż do panowania Konstantyna Wielkiego (306-337). 

 

DOMY PATRYCJUSZY 

  • I – IV wiek n.e.; opuszczenie ostatnich domów to VII wiek n.e. 
  • Obecnie są odkopane 2 kompleksy mieszkalne – insula 
  • Domy z pomieszczeniami wokół wewnętrznego dziedzińca – patio 
  • Ogrzewane centralnie przez system zwany hypocaustum (rzymski system ogrzewania podłogowego – podłoga była na małych, 80 cm kolumienkach; w centralnym pomieszczeniu pod posadzką ustawiony był piec, który ogrzewał powietrze), zaopatrzone w wodę poprzez niewielkie, domowe fontanny, miały często własne baseny 
  • Ozdobione różnobarwnymi marmurami, frezkami (wewnątrz, najczęściej o tematyce mitologicznej) 
  • Mozaiki na każdej podłodze!!! 
  • 1 500 m2 (Insula wschodnia, zajmuje obszar około 2,5 tysiąca m2) 
  • Sklepy na dole domów, zamiast szyldów były mozaiki układane przez Tunezyjczyków 
  • Liczba kolorów w mozaice = zamożność miasta (Efez 6 kolorów naturalnych) 
  • Toalety w domach = beczki wystawiane w nocy na ulicę celem opróżnienia 
  • Łazienki z wannami.

 

BIBLIOTEKA CELSUSA 

  • Kim był Celsus i dlaczego jego syn ufundował bibliotekę? 

Budynek biblioteki powstał dla uczczenia pamięci Tyberiusza Juliusza Celsusa Polemenusa i jako miejsce jego pochówku. Gmach zbudował syn Celsusa, konsul Gajusz Juliusz Akwila, w latach 114−117. Odkryta podczas badań archeologicznych krypta z sarkofagiem mieści się pod posadzką w zachodniej części budynku. Nad nią umieszczono pomieszczenie, które pełniło funkcję biblioteki i czytelni. 

  • To jest rekonstrukcja (lata 1970-78), która może wytrzymać trzęsienie ziemi 9 st. w skali Riechtera 
  • Biblioteka byłą zbudowana jak termos, czyli budynek w budynku, ponieważ trzeba było utrzymać stałą niezbyt wysoką temperaturę i wilgotność zwojów (przestrzeń między ścianami to 1 m) 
  • Trik architektoniczny: budowniczy zaprojektował budynek na podwyższeniu, na które prowadziło 9 stopni zajmujących całą szerokość fasady, którą dodatkowo wysunął do przodu w środkowej osi. To uwypuklenie jest przyczyną złudzenia optycznego, w wyniku którego elementy środkowe sprawiają wrażenie, że są wyższe i szersze 
  • 4 alegorie cnót: mądrość, cnota, myśl, wiedza 
  • 12 000 zwojów – 3 miejsce w świecie starożytnym (1 – Aleksandryjska, 2 – Pergamońska) 
  • Zakaz eksportu papirusu wprowadzony przez Kleopatrę, sprawił, że w Pergamonie wymyślono pergamin 
  • Po spaleniu się biblioteki pergamońskiej Efeska stała się numerem 2 
  • Audiobook – niewolnik czytał/recytował książki.

 

Efez - Biblioteka Celsusa
Efez – Biblioteka Celsusa

 

DOM PUBLICZNY 

  • Z Biblioteki Celsusa był poprowadzony podziemny, tajny korytarz do domu publicznego 
  • Było 19 klas prostytutek: najwyższe klasy zarabiały towarzystwem, średnie przyjmowały klientów w burdelu, a najniższe z ulicy na cmentarz 
  • Znaleziono tam figurkę Priapa 

 

ULICA MARMUROWA 

  • Reklama domu publicznego: stopa + kobieta + podziurkowane serce 
  • Wielkość stopy = test wieku 
  • Otworek płycie = test zamożności.

 

Efez - Ulica Marmurowa
Efez – Ulica Marmurowa

 

AGORA HANDLOWA 

  • Plac o wymiarach: 110 x 110 m, otoczony kolumnadą 
  • Powstała w czasach hellenistycznych (jońskich) 
  • 3 zegary: słoneczny, wodny, piaskowy 
  • Sądy (1 cykl zegara na oskarżenie i 3 na obronę) 
  • Złodzieje byli trzymani w dybach koło teatru na Ulicy Marmurowej 

 

TEATR 

  • 1 z największych na świecie: szer. 145 m, wys. 30 m 
  • 24 000 miejsc siedzących + 1 000 miejsc stojących (10% wszystkich obywateli) 
  • Styl grecko-rzymski: elementy greckie to audytorium oparte na zboczu góry Pion i orchestra w kształcie podkowy; fragmenty rzymskie to beczułkowo sklepione wejścia, oraz wielokrotnie przebudowywana fasada 
  • II – III wiek n.e. – obecny kształt 
  • Święty Paweł głosił w teatrze Słowo Boże.

 

Św Paweł

Paweł z Tarsu (Paweł Apostoł, Szaweł, Saul, Szaul) – (ur. ok. 5-10 w Tarsie w Cylicji – Turcja ko Adany!!!, zm. 64-67 w Rzymie) – Żyd z Tarsu, święty chrześcijański, zwany Apostołem Narodów. Święty ten wymieniany jest w Modlitwie Eucharystycznej Kanonu rzymskiego. Symbol: miecz. 

Trzecią podróż misyjną Pawła z Tarsu datuje się na lata 53-58. Po krótkim pobycie w Antiochii Paweł odwiedził gminy chrześcijańskie w Galacji i Frygii, skąd skierował się do Efezu. 

W I wieku do Efezu dotarła wiara chrześcijańska. Św. Paweł, podczas swoich podróży misjonarskich, najprawdopodobniej trzykrotnie gościł tu i nauczał. Podobno najdłużej przebywał w mieście w latach 55 – 58 (przez około 2,5 roku). Rosnąca liczba osób przyjmujących nową wiarę spowodowała zmniejszenie zamówień związanych z kwitnącym na tym terenie kultem Artemidy. Nie spodobało się to rzemieślnikom, którzy podburzeni przez Demetriusza urządzili manifestację w teatrze podczas głoszenia nauk przez Św. Pawła. Tłum, wykrzykujący hasło „Artemida z Efezu jest wielka!”, wzbudził zamęt w teatrze i porwał tam kilku towarzyszy Św. Pawła. Po tych wydarzeniach Św. Paweł opuścił Efez (Dzieje Apostolskie 19,8-20,1). Chrześcijaństwo w Efezie jednak przetrwało. Do gminy chrześcijańskiej Św. Paw skierował jeden swój list do Efezjan. Drugi list do Efezjan znajdujemy w Apokalipsie św. Jana (Ap 2,1-7). Po edykcie cesarza Teodozjusza z 381 zamknięto świątynię Artemidy, a chrześcijaństwo stało się religią dominującą. 

 

Św Jan i Maryja

Z Efezem jest związana postać Św. Jana Ewangelisty, który zgodnie z tradycją tu przeżył ostatnie trzy lata życia i napisał swoją Ewangelię. Św. Jan osiedlił się w Efezie wraz z matką Jezusa Maryją, którą sprowadził, zdaniem niektórych badaczy, wraz z św. Pawłem do Azji Mniejszej z Jerozolimy. Wyjazd prawdopodobnie był spowodowany nasilającymi się prześladowaniami chrześcijan żyjących w tym mieście w latach 37 – 45. Na wzgórzu Coressus, powyżej ruin Efezu, znajduje się niewielka kapliczka wybudowana na fundamentach domu, w którym, zgodnie z legendą, zamieszkała Maria (Dom Marii Dziewicy). 

Do pamiątek z okresu chrześcijaństwa należą: Jaskinia Siedmiu Śpiących na wzgórzu Pion oraz ruiny bazyliki św. Jana w mieście Selçuk. 

 

  • Podczas dorocznego Efeskiego Festiwalu Muzycznego, dokładnie w miejscu, gdzie swoje kazania wygłaszał Św. Paweł, i gdzie doszło z tego powodu do protestów i rozruchów, odbywają się koncerty. 

 

Artemizjon – jeden z 7 Cudów Świata Antycznego 

  • Kult Artemidy. Badacze zwracają uwagę na fakt, iż Efez znany był w starożytności jako jeden z najstarszych i największych ośrodków kultu bogini Matki. 
  • Artemida – bogini Matka, królowa pszczół 
  • Najpierw Kibele, a potem na wzór powstała Artemida/Diana, była też egipska Isis, również Bogini Matka 

Artemida w mitologii posiadała wiele cech Amazonki: była niezależna, potrafiła władać bronią i walczyć (często przedstawiano ją z łukiem i kołczanem), była łowczynią i opiekunką zwierząt, unikała kontaktów z mężczyznami, z których także wielu zabiła. Artemida: 

  • obnażone piersi oznaczające matkę i płodność; 
  • opiekunka zwierząt; 
  • kojarzenie bogini z pszczołą 
  • Świątynia Artemidy Efeskiej 

Kamienna podstawa mierzył 55,10 na 115,14 metra, co czyniło świątynię Artemidy największą budowlą świata greckiego. Architektonicznie archaiczny Artemizjon był jońskim dipterosem czyli budowlą otoczoną podwójną kolumnadą. Kolumn o wysokości 19 metrów było w sumie aż 127, z czego – 36 z przodu budowli. Świątynia była w całości wykonana z marmuru. 

W 356 p.n.e. świątynię spalił szewc Herostrates w nadziei, że ten występek unieśmiertelni jego imię. Świątynię chciał odbudować Aleksander Wielki. Mieszkańcy Efezu nie przyjęli jego warunku, jakim było umieszczenie w świątyni inskrypcji sławiących jego imię. Propozycja została odrzucona słowami: „Aleksandrze, nie wypada, żeby jeden bóg stawiał świątynię drugiemu bogu”, bowiem wyznawcy Artemidy nie widzieli możliwości oddawania w jednej świątyni hołdu dwóm bogom. Aleksander, mimo iż nie przyjęto od niego pieniędzy na pokrycie kosztów odbudowy, zlecił swojemu architektowi, Dejnokratesowi, sporządzenie projektu świątyni. Koszt prac został sfinansowany ze składek mieszkańców Efezu i z kwot uzyskanych ze sprzedaży niektórych, niewykorzystanych przy odbudowie elementów spalonej świątyni. 

  • Pomnik Artemidy Wielkiej 

Oryginalny posąg Artemidy, nie zachowany, wykonany był ze złota, srebra, kości słoniowej, drewna hebanowego i czarnego kamienia 

 

Efez - Artemizjon - miniatura posągu Artemidy
Efez – Artemizjon – miniatura posągu Artemidy

 

  • Korona bogini – wieże – władza nad światem 
  • Pszczoła – królowa matka
  • Zwierzęta – opiekunka przyrody, bogini łowów 

Hellenistyczna bogini jest przedstawiana podobnie do bóstw egipskich. 

 

Efez - Artemizjon - W tle Bazylika Św. Jana
Efez – Artemizjon – W tle Bazylika Św. Jana

 

 

Jeśli podobał ci się mój post, to możesz go udostępnić w social mediach lub wysłać komuś mailem. Pomogą ci w tym przyciski poniżej. Zachęcam do dzielenia się ciekawymi treściami.

 

Opt In Image
Bądź zawsze na bieżąco!
Dołącz do newslettera, a nic cię nie ominie

Zapisz się i pobierz unikalny Bullet Journal przygotowany specjalnie dla Ciebie!

 

Zakochana w książkach i w Turcji. Wielbicielka aromatycznej herbaty, kawy i czekolady, pięknych zegarków, delikatnej biżuterii i eleganckich strojów... Ostatnio próbuję swoich sił jako grafik komputerowy. Projektuję logotypy dla blogów i firm. Zapraszam do mojego sklepu Simply everything Shop.




6 Udostępnień